Het Vaderland, 1 november 1927
Bron: Koninklijke Bibliotheek

De Armeensche vluchtelingenkampen

Ter inleiding van de tweedaagsche tentoonstelling van Armeensche handwerken op heden en morgen, heeft dr. Paul Berron, predikant te Grafenstaden bij Straatsburg, directeur van Action Chrétienne en Oriënt, gisteravond in het schoolgebouw aan de J. van Schimmelpennincklaan 38-40 een lezing gehouden over: Indrukken uit de Armeense Vluchtelingkampen.

Spr. begon met een herinnering aan den Hervormingsdag, waarna hij kwam op de beteekenis van het Evangelie onder het Armeensche volk. 300 jaar n. Chr. nam Armenië het Christendom aan (Gregoriaansche kerk). Het Christendom heeft, zooals men weet, in het Oosten niet altijd het karakter van levend Christendom gehouden. De versteening der Grieksch-Orthodoxe Kerk tastte ook de Gregoriaansche aan. Later kwam ook het R.-Katholicisme in Armenië.

Spr. kwam vervolgens op het Protestantisme in Armenië. Het bestaat daar ongeveer 100 jaar en het schoot meer wortel dan in andere Oostersche landen. Amerikaansche zendelingen brachten het. Ook Hollanders hebben meegedaan (o.a. graaf v. Bylandt).

In de vervolgingstijden zijn verscheidene Amerikaansche zendingsposten in Armenië en Turkije vernietigd.

De Action Chrétienne heeft het werk der Amerikanen en Hollanders overgenomen. Er ontstond een Evangelisch-Protestantsche kerk, welke betrekkelijk tot bloei, in ieder geval tot hoog aanzien kwam. Helaas ging de geestelijke kracht later achteruit en daarmee het aanzien.

Op den tijd van verval is weer herstel van de Evangelisch-Protestantsche kerk gevolgd, dat gepaard ging met een godsdienstige herleving in het heele land (1913). Toen kwam de oorlog met zijn vreeselijke Christenvervolging.

Aan de hand van lichtbeelden schetste spr. vervolgens het heden.

Armenië ligt aan den oorsprong van Eufraat en Tigris, de Armeniërs zijn echter over heel Klein-Azië verspreid.

De vervolging joeg overal de Armeniërs op naar Mesopotamië, in de hoop, dat men hen op den weg daarheen zou kunnen uitroeien, omdat de bemoeiing van Europa met Turkije bijna altijd de Armeniërs betrof. Duizenden zijn in de Mesopotamische woestenij omgekomen of in den Eufraat verdronken. Van 2,000,000 is het volkje tot 25,000 samengesmolten; van 2000 kerken zijn er 12 over. In Klein-Azië is het Christendom vrijwel uitgeroeid. Vroeger woonden er 5,000,000 Christenen.

Ook de Koerden zijn bitter vervolgd, waaruit blijkt dat het de Turken te doen was om vernietiging van alle niet-Turksche nationaliteiten. Op het oogenblik ligt de kleine Armenische republiek (hoofdstad Erivan) op Russisch gebied en ze staat onder de Sovjet-regeering. Vele vluchtelingen bevinden zich in Palestina. De Action Chrétienne heeft haar hoofdzetel te Aleppo, waar zeker 40,000 Armeensche vluchtelingen zijn.

De beelden gaven Aleppo, de moskee van Zacharias, een vluchtelingenkamp hij Aleppo (een barakkenstad van zeer slecht materiaal). De hutten zijn zeer slecht, dikwijls zonder dak, deur of venster, wat in den kouden tijd groote ellende met zich brengt. Dikwijls is de toestand eenvoudig onhoudbaar. Merkwaardig is de wijze waarop het volk zich tegen den ondergang verzet.

Onder de vluchtelingen is het getal mannen zeer klein. Vele mannen stierven als soldaten in den oorlog. De Armeniërs werden vooral gebruikt voor wegbouw en dergelijke. De mannen werden doodgehongerd of gefusileerd, om ze kwijt te zijn. Vluchtelingkinderen zijn er gewoonlijk veel slechter aan toe dan weezen, omdat de Amerikanen er 60.000 in weeshuizen verplegen.

Aangrijpend vertelde spr. van het lijden der oude menschen en kinderen. Het is voorgekomen, dat in de woestijn de levenden zich spijsden van de dooden.

Ellendig wonen de menschen, soms 8 gezinnen in één kamertje gestopt. Met handwerk trachten velen iets te verdienen. Men kan heden, zooals boven reeds werd gezegd, dit werk van zorg en tranen van de ellendigste menschen welke men zich denken kan, gaan zien en natuurlijk er zooveel mogelijk van koopen, opdat de Action Chrétienne haar prachtig werk aan verpleging, verzorging, onderwijs, enz., kan voortzetten. De Action heeft ook een eigen ziekenhuis (Bethesda).

Spr. eindigde met een aansporing, het werk te steunen. Zijn woord zal, vertrouwen we, in onze weldadige stad een warm gehoor vinden.

Hedenmiddag is de Armeensche Bazaar geopend. Men ga kijken en koope er zoo veel mogelijk, omdat het handwerk niet alleen zeer mooi is maar een wonder wordt als men bedenkt – zie boven – onder welke omstandigheden het gemaakt is. Hoe hebben de vrouwen en meisjes in de afgrijselijke barakkampen zulk werk kunnen maken en het zoo kraak zindelijk houden!

't Getuigt wel van zeer bijzondere, energieke eigenschappen van het Armeensche ras. Zulke menschen zijn hulp waard.

Het hand-, kant- en borduurwerk bepaalt zich hoofdzakelijk tot baby-goed, zakdoekjes enz. Het weefwerk geeft mooie tochtdekens, hoofddoeken en dergelijke te zien.

Het bleek ons, dat een klein groepje dames hier al anderhalf jaar bezig is, dapper voor de Armeniërs te zijn. Het bestaat hoofdzakelijk uit dames, die dat eigen en anderer werk voor de goede zaak te koop bieden. De beladen kooper kan bij een lekker kopje thee weer op kracht komen.

Het groepje heeft 't al zoo ver gebracht, dat het een vrij bed in Bethesda voor zijn rekening nam. Plan is dat het groepje zoo spoedig mogelijk hier een krachtige afdeeling van de Action Chrétienne wil stichten. Het plan worde met het grootste succes bekroond.

Nu wij den bazaar hebben gezien, willen we nog even wat uitvoeriger stilstaan bij het slot van de gisteravond gehouden rede.

Spr. vertelde een toekomst te zien voor den Armeensche boer – de vluchtelingen zijn hoofdzakelijk boeren – in kolonisatie op het wijde Syrische platteland. De eerste proeven zijn uitstekend gelukt. In véél korter tijd dan men gedacht had, hebben de in Syrië gevestigde Armeniërs de voorschotten terugbetaald en werkelijk wonderen van vruchtbaarheid aan den bodem weten te ontwringen. Voorbeeldig is de werkijver der menschen. Trouwens, dit hebben ook de lichtbeelden getoond. Trots alle ellende straalt ouders en kinderen een energie uit de oogen, een voornemen om niet te willen ondergaan, dat het helpen van deze menschen wel tot een zeer dankbaar werk moet maken.

Het is goed, dat we eens wat meer van dit kranige lijdensvolkje hebben gehoord en gezien.

Colofon