De Nieuwe Koerier, 27 juni 1896
Bron: Gemeente Archief Roermond

Een schande voor Europa

De bloedtooneelen in Armenië zijn een schandelijke bladzijde in de geschiedenis onzer eeuw. Duizende en duizende Christenen werden door de fanatieke Turken vermoord, wijl zij trouw bleven aan hun godsdienst. Als honden zijn zij neergeschoten, of als dieren onteerd.

Europa hoorde den smartkreet; het zag het bloed, dat wraak riep ten hemel en – o schande! – het bleef toezien. Zwijgen deed Europa niet. Het protesteerde bij de Porte, het beval een onderzoek door Europeesche afgevaardigden.

De waarheid in haar vreeselijke werkelijkheid kwam aan het licht; met zekerheid werd bewezen, dat duizenden onschuldig gevallen waren als slachtoffers van Mohamedaansche dweepzucht; dat duizenden van het noodzakelijkste waren beroofd.

Europa hoorde het, en een siddering van afgrijzen ging door de volkeren. En alle Mogendheden bleven toezien. Hun eigenbelang bracht mede voor het uiterlijke te protesteeren en nota's te wisselen, maar dan alles zijn gang te laten gaan. Had men gezwegen, was er geen onderzoek bevolen, men kon nog in den waan verkeeren, dat de regeeringsmannen niets wisten.

Maar officieel zijn nu al die gruwelen bevestigd, en rustig blijft men toezien. Dat is een schandvlek, die aan de geschiedenis dezer eeuw kleeft voor geheel het beschaafd en would-be christelijk Europa.

Niet slechts werden duizende christenen vermoord, andermaal duizenden werden gedwongen den Mohamedaanschen godsdienst te omhelzen. Van Turksche zijde werd officieel gezegd dat zij vrijwillig tot den Islam waren bekeerd. Gewoon aan de Turksche leugens, geloofde men het niet.

Ook over deze bekeeringen werd een onderzoek gelast, en weldra zal het rapport officieel verschijnen, waaruit we nu reeds eenige bizonderheden kunnen mededeelen. Toen de zes ambassadeurs der Mogendheden hunne onvruchtbare missie vervuld hadden, kwam de vraag: Wat zal er gebeuren met hen die gedwongen werden den Mohamedaansche godsdienst te omhelzen?

Zouden zij mogen terugkeeren tot het Christendom, hun oud geloof? Of zoude men hen dwingen, tot den dood toe, hun schandelijk bestaan voort te slepen, want onteerd waren zij ook in hun eigen oogen. En geheele dorpen had zulk lot getroffen. Hoe had men het aangelegd om zooveel duizenden te bekeeren?

Den families werd de keus gelaten tusschen den afval of de schande. Had men heel eenvoudig alle Armeniërs vermoord, de afval van het geloof zou zoo talrijk niet geweest zijn.

Maar wilde men niet Mohamedaan worden, zoo werden alléén de mannen door de Turken gedood, zij spaarden de vrouwen, de maagden, de kinderen en grijsaards. Welnu, de Armeniërs wisten maar al te wel, aan welke schande hunne moeders, hunne echtgenooten, hunne verloofden, hunne maagden dan waren prijsgegeven. Ieder Turk had recht op elke christen vrouw.

De haren rijzen te berge, als men de geheime verslagen leest. Eeuwig zal het een schande blijven voor Europa, onmachtig en gelaten die woeste schanddaden te hebben toegelaten. Men begrijpt zeer goed, hoe de ziel dier christenen moet gebeefd en gesidderd hebben, bij de gedachte aan de dierlijke uitspattingen, waaraan hun huis zou worden overgeleverd, als zij den dood verkozen boven den overgang tot den Islam.

Voorzeker, nooit mochten zij hun geloof verzaken, maar bij zulke keuze is de zoogenaamde "bekeering" van geheele dorpen tot den Mohamedaanschen godsdienst, toch verklaarbaar.

Zij hoopten, die ongelukkige verlatenen, dat de dag der vergelding zou komen, dat Europa, het Land der Christenen, hen niet voor altijd in den steek zou laten, en dat zij dan konden terugkeeren tot het Kruis, dat zij, daartoe gedwongen, verlaten hadden. Maar in Turkije bestaat een wet, dat geen "bekeerling" zijn nieuw geloof mag verzaken. Is hij een Mohamedaan, hij moet het blijven.

In het Oosten is godsdienst en staatkunde saamgesmolten. De godsdienst bepaalt als 't ware de nationaliteit. Daarom heeft de Porte deze wet gemaakt, om de onafhankelijkheid en autonomie der stammen te verwoesten. In Armenië was Christelijke godsdienst dan ook het bolwerk der nationale vrijheid.

Ook de Russen die 200.000 Armeniërs geannexeerd hebben, handelen zoo. Zij "bekeeren" de Armeniërs tot hun schismatieken godsdienst, om de Armenische nationaliteit ten onder te brengen. En wee hem, die tot het oud geloof zijner vaderen zou willen terugkeeren? In de verpestende kerkers van Siberië zou hij dat verraad moeten boeten.

De dorpen in Armenië, die gedurende die bloedige periode van vervolging het Mohamedanisme gedwongen hadden omhelsd begonnen te recht hunne klachten luide te laten hooren. De Engelsche gezant, Sir Philip Currie waagde het, de Porte te interpelleeren over het onmenschelijke en onverdraagzame van zulken toestand.

Die gewelddaden, die gedwongen geloofsverzakingen, zouden zij altijd bestendigd blijven? Zoude men de "bekeerlingen" niet de vrijheid laten, terug te keeren tot het Christendom, of zou men hen in die onteerende slavernij hun leven lang laten verzuchten? De Porte beloofde een onderzoek in te stellen, dat ook plaats had. Maar de Oostersche diplomatie weet te werken op eene wijze die bij ons onbekend kend is;

De uitslag voor het onderzoek was reeds opgesteld, voor de enquête was begonnen. Men liet de slachtoffers zeggen, dat zij sinds lang naar het licht des Korans hadden verzucht, dat zij het geloof van Mohamed met vreugde en in volle vrijheid des gewetens hadden omhelsd, en dat zij vol lof waren over de uitstekende behandeling der Turksche overheden.

Deze rapporten werden aan de "bekeerlingen" ter onderteekening voorgelegd, die gedwongen hun naam moesten zetten, zonder der de minste bemerking te mogen maken. De Porte zegevierde! Maar het bedrog kwam aan het licht en de gezanten protesteerden.

De Engelsche ambassadeur, Sir Philip Currie stelde een tegen-enquête voor, en als waarborg van onpartijdigheid zou de commissie van onderzoek voor de helft uit Europeesche afgevaardigden bestaan. Sir Philip Currie wilde zelf zitting erin nemen. Maar de Porte weigerde. Na lange ondernandelingen werd de heer Fitz Maurice, tijdelijk vice-consul van Adana tot Europeesch gedelegeerde benoemd.

Het onderzoek begon, maar op een wondere manier. Alvorens de Europeesche diplomaat zijne werkzaamheden kon beginnen, hadden zich reeds Turksche beambten in de "bekeerde" dorpen verspreid om angst en vrees onder de bewoners te brengen, om hen te bedreigen als zij de waarheid durfden bekennen.

Fitz Maurice protesteerde. De Turken waren verplicht het ongepaste hunner handelwijze te erkennen, en de vice-consul kon zoo goed en kwaad mogelijk, zijn onderzoek instellen.

Aldus kwam hij achter de waarheid. Maar welke waarheid ? Als de slachtoffers zich in tegenwoordigheid wagen van een onpartijdigen en medelijdenden Europeaan, hingen zij een lang en treurig tafereel op van hun dagelijksch lijden. De onthullingen door het eerste rapport der gezanten aan 't licht gebracht, zijn nog slechts een flauwe weerschijn der werkelijkheid.

Fitz Maurice heeft zijn rapport opgesteld, en het aan de Mogendheden medegedeeld. Zoo is, ten deele althans, de waarheid bekend geworden dier barbaarsche episode, een schande voor onze eeuw en voor de menschheid. Het is een zedelijke en stoffelijke marteling van geheel een volk.

Onteering, moord, gedwongen bekeeringen, slavernij, alles komt er in voor. Men vond geen ander woord voor deze wreedheden dan martelie. De mensch heeft zich verlaagd onder de hyena's en de wilde woestijndieren.

Weldra zal het officieel rapport, dat nu in zijn geheel nog slechts bij de regeeringen bekend is, gepubliceerd worden. Dan zal Europa en geheel de wereld weten, hoe men bij de Mohamedanen "bekeert", en wat in het Oosten geoorloofd is, om den godsdienst, de nationaliteit, de eer en den huiselijken haard van een geheel volk te verwoesten.

Zal nu Europa ontwaken uit zijn laffen slaap, en herstelling eischen, desnoods met de macht van wapenen? Indien eigenbelang niet alle ander gevoel had onderdrukt, dan voorzeker, ja! Maar Rusland weet evenzeer als Turkije, dat Armenië onafhankelijk wordt.

Frankrijk is de bondgenoot van Rusland, en beide landen coquetteeren met Turkije. De andere Staten durven zich niet bloot stellen, zoo het heet, om de wereldharmonie niet te verbreken, en zoo zal het christelijk Europa, misschien wel blijven protesteeren maar zeker vruchteloos, en door zijn stilzitten en verderfelijke politiek zal het de stomme maar schuldige getuige zijn van de vernedering en uitroeiing eener edele christen Natie, van Armenië.

Hoe zijn wij verbasterd van onze vaderen! Juist 800 jaren geleden trokken Godfried van Bouillon en Peter van Amiëns met honderdduizenden op, om het H. Graf te Jerusalem te bevrijden en den moord te wreken op de christen pelgrims.

En nu, al wordt een geheel Christenvolk volk met ondergang bedreigd, blijft het veel machtiger Europa in zijn dommeling rusten, en stoort zich aan geen klachten en smartkreten zijner Christen Broeders.

Schande voor Europa!

FIDELIS

Colofon