Het Centrum, 4 januari 1919
Bron: Koninklijke Bibliotheek

Anderhalf millioen moorden

Anderhalf millioen is het getal der Armeniërs dat gedurende den oorlog door de Turken werd vermoord. De helft van dit volk is uitgeroeid volgens een thans te Constantinopel gemaakte berekening.

Thans heeft men in Turkije eeen buitengewone krijgsraad ingesteld ter bestraffing van de schuldigen aan deze gruwelen. Maar een der voornaamste daders, de Duitsche maarschalk Liman Von Sanders bevindt zich in zijn vaderland.

Ook in Duitschland durft men thans de waarheid zeggen over die gruwelijke bedrijven, welke voor weinige maanden tot zelfs in neutrale bladen werden verontschuldigd; wel groot is het getal dergenen, die zich dien hebben te schamen over hun gebrek aan moreel besef of van moed, om voor het recht te getuigen.

"In den loop van dezen ontzettenden oorlog is aan Armenië zwaar onrecht geschied," zoo lezen we thans in... de Kölnische Volkszeitung. "Turkije – zoo vervolgt dr. Froberger – heeft in Armenië geweldenarijen begaan, die aan de ergste lijden van bloedgierig barbarisme herinneren, het heeft beproefd, dit werkzame christelijke volk volledig uit te roeien, het heeft honderdduizenden mannen, vrouwen en kinderen door wilde horden laten neerslaan en andere honderdduizenden in een smartelijken hongerdood naar de woestijnen van Mesopotamië gedreven.

Duitschland, zegt schrijver, heeft daartegen geprotesteerd, maar het dient geconstateerd, dat dit niet met den noodigen nadruk geschiedde, zooals in het algemeen de geheele Duitsche politiek tegenover Turkije aan een onheilvolle zwakte leed.

Bijzonder beklagenswaardig was het, dat het den christelijke Duitsche pers NIET GEOORLOOFD werd haar stem te verheffen.

De censuur had de pers zoo gebonden. dat ten slotte nauwelijks nog een woord over Turkije kon worden gezegd, en einde 1917 "konden eigenlijk nog slecht ophemelende lofartikelen over Turkije worden gepubliceerd."

Wat sommige Duitsche schrijvers in dit opzicht leverden, zal voor altijd een duister hoofdstuk in de Duitsche geesteshistorie blijven.

Ook de Duitsche bischoppen hebben bij hun regeering geprotesteerd. (leest "neutralen"!) Maar Turkije moest worden ontzien en zoo draagt volgens dr. Froberger in de K.V. Duitschland mede schuld.

Het kwaad moet nu worden hersteld, zegt schr., zooveel als mogelijk is. Maar hoe kan men anderhalf millioen moorden herstellen?

Reuter bespreekt den toestand in den Kaukasus, waar de nieuw gevormde republieken niet meer met Rusland vereenigd wenschen te worden en haar eischen wenschen te ontwikkelen op de vredesconferentie. Herstel van orde is daar in de eerste plaats noodig. In de Armeensche districten heerscht scherpe vijandigheid tusschen de Armeniërs en de Tartaren, wat leidde tot wederkeerige moorden, waarbij 4000 Tartaren en 15.000 Armeniërs werden gedood.

Dit maakt de aanwezigheid van neutrale troepen zeer noodzakelijk voor de handhaving der orde. Het vraagstuk wordt bemoeilijkt door de noodzakelijkheid 10.000 Armeensche uitgewekenen te voeden. Het optreden de Britsche overheid herstelde het vertrouwen der bevolking.

Men zie telegram.

Colofon