Het Centrum, 13 december 1922
Bron: Koninklijke Bibliotheek

Terwijl men een volk uitmoordt

In onze Kamer, zegt de Belgische Tijd, is een roepstem opgegaan over een volk dat wordt uitgemoord.

De heer Tschoffen, katholiek democratisch volksvertegenwoordiger voor Luik, heeft een voorlezing gehouden van verschrikkelijke documenten welke op onwederlegbare wijze bevestigen dat de christene Armeniërs tijdens den oorlog stelselmatig, op officieele aanzegging, door de Turken werden uitgeroeid.

Wij gaven reeds vroeger eenige van die stukken, naar aanleiding van de interpellatie van E.P. Rutten in den Senaat.

Ziehier nog enkele van deze authentieke documenten, onderteekend door Turksche bevelhebbers: "Uit een onderzoek blijkt dat slechts 10 t.h. der Armeniërs, onderworpen aan de algemeene ontvoering, te hunner bestemming zijn geraakt en dat de anderen onderwege zijn gestorven door hongersnood, ziekten en andere dergelijke natuurlijke oorzaken. Ik hoop dat voor de overlevenden dezelfde uitslag zal worden bekomen door ze met strengheid te behandelen. (Get.) Abdulahad Nouri."

En gaan de ambtenaren niet ijverig genoeg te werk, dan worden zij afgezet, zooals blijkt uit volgend telegram op 15 September 1915 tot de prefektuur van Aleppo gericht: "Vroeger werd u ter kennis gebracht dat de regeering, op bevel van Djemiet (kommiteit Ittihad), besliste alle Armeniërs in Turkije uit te roeien. Degene die zich tegen dat bevel en die beslissing verzetten, mogen niet in de regeeringsdienst blijven. Zonder medelijden voor vrouwen, kinderen en ziekelijken, hoe tragisch de uitroeiings ook zijn, zonder naar de gevoelens van het geweten te luisteren, moet er met hun bestaan gedaan gemaakt worden. De minister van binnenl. zaken, (Get.) Talaat."

De militaire overheid wedijverde met de burgelijke in deze massamoord. Bewijs hiervan een telegram van het ministerie van oorlog gestuurd aan alle militaire bevelhebbers: "Ingevolge den huidigen toestand werd tot de algeheele uitroeiing van het Armeensch ras bij keizerlijk besluit besloten. Naar aanleiding daarvan hoeven de volgende maatregelen getroffen: 1e. Behalve de kinderen van 5 jaar al de bachibozouks die geen soldaat zijn Turksche onderdanen in het land wonende en den naam van Armeniër dragende, moeten buiten de steden gevoerd worden en daar gedood. 2e. Al de kerels die in het keizerlijk leger dienen moeten zonder herrie te verwekken van hun legerkorps gescheiden worden en in 't geheim gefusileerd buiten onbescheiden oogen. 3e. De officieren die in de legers dienen zullen gevangen gezet worden in hunne standplaatsen tot dat een nieuwe beslissing over hun lot zal genomen zijn. Acht en veertig uren nadat die drie beschikkingen aan het bevelhebberschap van het leger meegedeeld zijn, zal een nieuwe kennisgeving verstrekt worden over hun uitvoering. Dus, buiten de ontbeerlijke toebereidselen, geen andere verrichting ondernemen. De tweede kommandant-generaal en minister van oorlog, Enver."

Gij hebt wel gelezen: er werd tot uitroeiing van het Armeensch ras bij keizerlijk besluit besloten. En Europa heeft toegezien.

Men heeft sinds met de Turken onderhandeld, men heeft gesjacherd over petrool en politieken invloed; men heeft de hand gedrukt van hen die door hun toedoen honderd duizend weerloosche menschen, vrouwen en kinderen hebben laten uitmoorden, verhongeren, doodmartelen.

Welk een onzedelijk regime beheerscht onze nationale verhoudingen, dat het bloed en het lijden van gansch een volk niet in aanmerking komen als een petroolmaatschappij haar belangen op het spel ziet staan?

En zijn wij in België beter dan de grooten die millioenen menschen hebben in 't vuur gejaagd onder de bedriegelijke leuze dat zij streden voor de vrijheid van de kleine volkeren.

Pas was de voorlezing van deze ijzingwekkende documenten afgeloopen, of onze minister van Buitenlandsche Zaken, na een paar koele woorden van medelijden voor de gemartelde kristenen van Armenië, liet doorschijnen dat wij in goede betrekking met de Turken moeten blijven, want "er staan belangen op het spel".

Wij zullen dus op de conferenties gaan spreken met de Turken over petrool en bankzaken.

En ondertusschen worden de Armeniërs uitgemoord.

Colofon