Algemeen Handelsblad, 29 januari 1919
Bron: Koninklijke Bibliotheek

Armenië - Het edele kaatsspel

(Van onzen medewerker te Lausanne.)

23 Januari.

Het kaatsspel is een oude en edele sport, ook in sommige Nederlandsche gewesten beoefend.

Edel? hm, ja,.. als zij ten minste met ballen speelt, en niet met zekere andere "voorwerpen" zooals menschenzielen, menschenharten, menschenlevens, menschenrechten, hetzij genomen in individueelen of in nationalen zin. De rechten der natiën, der kleine natiën met name, hoe is ook daarmede gekaatst geworden! Ik denk aan 1814, aan 1830, aan 1866, aan 1919... Ja, óók aan den huidigen dag. Moet ik Limburg noemen, of de Schelde? Epirus en Macedonië? Wordt niet van zekere Fransche zoowel als van zekere Belgische zijde om het ergerlijkst gespeeld om Luxemburg, dat zich zelf wilde blijven?

Het ergste spel wordt misschien echter gespeeld met Armenië. Ik heb daar indertijd iets van gezegd in verband met het tractaat van St. Jean-de-Maurienne. Thans mag ik misschien hier iets aan toevoegen in verband met de jongste Engelsch-Fransch-Italiaansche preliminaire conferentie te Londen. Daar zijn zonderlinge dingen voorgevallen. Voornamelijk ging het er om Joegho-Slavië en om Armenië. Wegens Servische en Grieksche sympathieën, om van andere antipathieën niet te spreken, verzette Frankrijk zich destijds tegen de Adriatische politiek van Sonnino. De Engelsche regeering, in dezen van Wilsons steun verzekerd, trok daarbij Frankrijks zijde.

Toen echter kwam Armenië aan de beurt, een question brulante tusschen Frankrijk en Engeland, omdat, gelijk ik vroeger uiteenzette, het oude nog onder Russische auspiciën, of althans met het oog op de Tsaristische politiek, gesloten "Alpen-verdrag" als tegenwicht tegen Russische gebiedswinst, Armenia Minor en nog wat meer onder Fransch protectoraat werd gesteld. Sedert echter viel de Tsarenmacht en zagen de aloude Engelsche en ook Amerikaansche Armenophielen de billijkheid in der vereeniging aller Armeniërs in één onafhankelijken staat. Niet alzoo Frankrijk. Dit bleef op zijn stuk staan. En de poppen raakten aan het dansen, of de ballen aan het kaatsen, om bij mijn vorig beeld te blijven.

De Armenische leiders hadden bij de Londensche conferentie op erkenning als staat en bondgenoot aangedrongen, iets waar Frankrijk tegen, doch Engeland van harte vóór was. Geprikkeld wegens Engeland's steun van het Fransche verzet tegen Italië's Balkan-politiek, voegden thans de gedelegeerden van dit laatste land zich bij Engeland's tegenstanders en Armenië kreeg zijn zin niet. Wel wetende, hoe men in Amerika over deze zaken denkt, gaven Engelsche regeeringspersonen den Armenischen leiders toen den raad maar op eigen initiatief de staatkundige zelfstandigheid te proclameeren. Men zou dan wel eens willen zien, wie het aan zoude durven, tegen den zin van Engeland en Amerika in, dit fait accompli weder ongedaan te maken. Aldus geschiedde, gelijk men weet.

Thans komt echter te Parijs het Vredescongres bijeen, en ziet, al de geallieerde staten worden uitgenoodigd afgevaardigden te zenden, behalve Armenië. Vandaar groote beroering onder deze natie.

Het edele kaatsspel!

Gelijk men weet, is in Europa, en thans eigenlijk gezegd in het algemeen, Zwitserland het middenpunt der Armenische actie. Onder voorzitterschap van dr. Ebeyian hebben dan ook de Armenische leiders zich te Genève vereenigd en na beraad een protest en request naar het Vredescongres gezonden. Hierin wijzen zij er op, hoe, van het begin van den oorlog aan, de Armeniërs alles hebben gedaan om de Duitsch-Turksche onderneming tegen te werken, hoe 150.000 Armeniërs gestreden hebben in de gelederen der Entente, hoe vele duizenden benden hebben gevormd, die de operatiën in Mesopotamië hebben gesteund, hoe meer dan de helft van het Fransche contingent in Syrië uit Armeniërs bestond, hoe dientengevolge de gruwelen van Duitsch-Turksche zijde tegen de Armenische natie gepleegd, verre en verre alles te boven gaan. Wat in Servië en België werd misdreven, en hoe desniettegenstaande de Armeniërs er in geslaagd zijn hunne levenskracht te bewaren en hunne onafhankelijkheid bij het keeren der oorlogskansen te constitueeren en te proclameeren. Dringend verzoeken zij derhalve om de toelating hunner afgevaardigden tot het Congres.

Wat zal Wilson doen? Wat zal Frankrijk doen? Wie zal den bal verliezen?

Het edele kaatsspel, niet waar..?

Colofon