Terug naar vorige pagina 
Vrij Nederland, 16 oktober 2004
Bron: Vrij Nederland
Turkse chantage
Carl Friedman
"In de twintigste eeuw zijn meer dan honderdzeventig miljoen onschuldige mensen door massamoord om het leven gekomen. Deze doden herdenken wij vandaag," zo sprak Tony Blair op 27 januari 2001 ter gelegenheid van Holocaust Memorial Day.
De herdenking was een wereldprimeur, waarvoor de BBC-televisie bijna een hele avond zendtijd had ingeruimd. Er waren genodigden van overal op aarde: christenen en joden, moslims en hindoes, shintoisten en boeddhisten. Maar lang niet ieder volk dat in de twintigste eeuw is uitgedund of uitgeroeid kwam aan bod. Daarvoor was er te weinig tijd en veel te veel holocaust. Bovendien hadden politieke belangen meer gewicht gekregen dan de mensenrechten, in het teken waarvan de herdenking zo nadrukkelijk heette te staan. Dat is de reden waarom er op Holocaust Memorial Day hardnekkig werd gezwegen over de Armeense volkerenmoord. Tussen 1915 en 1918 zijn naar schatting anderhalf miljoen Armeense mannen, vrouwen en kinderen met sabels onthoofd, levend in ravijnen geworpen, in de Tigris verdronken of zonder voedsel achtergelaten in de Syrische woestijn. Het ging om een planmatige vernietiging van Turkse Armeniers,
die werd uitgevoerd door het Turkse leger en waarbij Koerdische vrijwilligers hebben geassisteerd. Maar tot op de huidige dag ontkent Turkije dat
er zoiets als een Armeense holocaust heeft plaatsgevonden. Anderhalf miljoen moedwillig vermoorde Armeniers? De Turken noemen het leugenpropaganda. Er zijn hooguit een paar duizend gevaarlijke Armeense rebellen uitgeschakeld, zo heet het, die heulden met de vijanden van het Ottomaanse Rijk. Best mogelijk dat er meer Armeense burgers zijn omgekomen, maar dat is niets om over naar huis te schrijven. Er woedde immers een wereldoorlog? Waar gehakt wordt, vallen nu eenmaal spaanders. Bovendien stelt de Turkse regering zich op het standpunt dat de in 1923 gestichte Turkse Republiek geen verantwoordelijkheid draagt voor de politiek van het Ottomaanse Rijk.
Iedereen die daarover anders durft te denken, wordt door de Turkse regering gechanteerd met economische of militaire sancties, dikwijls met succes. In 2000 stond het Amerikaanse Congres op het punt een resolutie aan te nemen, de zogenaamde Armenian Genocide Bill, waarin de Armeense volkerenmoord werd erkend. Maar Turkije dreigde met sluiting van de Amerikaanse vliegbasis in Icirlik, waarna de resolutie werd tegengehouden. Ook in Nederland, waar zich zo'n vijfduizend Armeniers bevinden, wordt de Turkse chantage gevoeld. Dat is gebleken uit de verwikkelingen rond een gedenksteen in Assen, die de Armeense inwoners van de stad in 1999 wilden oprichten voor hun vermoorde voorouders. Daartegen kwam dadelijk een storm van protest uit de Turkse gemeenschap. Alle Turkse belangenverenigingen in Nederland toonden zich verontwaardigd over de plannen voor een "haatmonument". Ze beschuldigden de Armeniers in Assen van "gebrek aan historisch besef" en dreigden de zaak aan te vechten voor het
internationaal gerechtshof in Den Haag. Op aandringen van de gemeente Assen werd de tekst op de gedenksteen zodanig "aangepast" dat elke associatie met volkerenmoord uitgesloten was. "Ter herdenking van onze Armeense voorouders uit de periode 1910-1920", heette het. De steen, die aanvankelijk langs de openbare weg zou worden geplaatst, werd angstvallig verwezen naar een braakliggend veldje buiten de stad. Maar de grootste vernedering was wel deze: een gemeentelijke commissie trok de bedoelingen van de initiatiefnemer van het monument, de Armenier Nicolai Romachuk, in twijfel. Deze commissie vond dat er eerst maar eens moest worden aangetoond of er tijdens de Armeense volkerenmoord wel familieleden van de heer Romachuk over de kling waren gejaagd. Mij is niet bekend hoeveel dode voorouders Romachuk moest overleggen: een, twee, twintig? Maar ik weet wel dat ik in zijn plaats zelf aanvechtingen tot massamoord zou hebben gekregen.
Inmiddels is er sprake van een mogelijke toetreding van Turkije tot de Europese Unie. De feitelijke toetreding kan nog enige tijd op zich laten wachten. Goddank, zou ik zeggen. Stelt u zich eens voor dat Duitsland tot negentig jaar na Adolf Hitler het bestaan van de Endlosung zou ontkennen. Welke gek zou tot dat Duitsland in 2035 toenadering willen zoeken? Toch doet de Europese Unie dat nu met Turkije. Dat getuigt niet alleen van ongevoeligheid jegens de Armeniers, het is ten diepste immoreel en daarom een aanslag op onze eigen beschaving.
