Terug naar vorige pagina 
Trouw, 3 november 2007
Bron: Trouw
Waarom stapt Armenië niet naar gerechtshof?
Door Cilay özdemir
De Nederlandse politiek moet zich niet bezighouden met geschiedschrijving.
Waarom gaat de staat Armenië niet naar het Internationale Gerechtshof in Den Haag om de moord op honderdduizenden Armeniërs in het begin van deze eeuw door Turken als genocide te laten erkennen? Deze vraag rijst na het lezen van het opiniestuk van hoogleraar Houwink ten Cate in Trouw. Hij zegt daarin dat Nederland de Turkse massamoord op Armeniërs begin deze eeuw politiek moet erkennen, in navolging van de VS.
Juridische erkenning is uitgesloten, zegt hij, dan blijft alleen politieke erkenning over. Want er is geen rechtbank voorhanden die zichzelf in deze als oordeelsbevoegd beschouwt. Maar het Internationale Gerechtshof in Den Haag zou wel een uitspraak kunnen doen als Armenië of Turkije hierom vraagt. Dat dit van Turkije, dat de genocide ontkent, niet verwacht mag worden, staat vast. Maar waarom wil Armenië dat niet? Als het "historisch zo helder is als glas dat er sprake is van genocide", aldus de hoogleraar, is het onbegrijpelijk dat Armenië deze stap niet neemt. Ze heeft er immers veel bij te winnen als Turkije schuldig wordt bevonden, zoals het recht op financiële compensatie.
De ethische vraag is of het wenselijk is dat de staat zich met geschiedschrijving bezighoudt. Wil Nederland een land zijn waar hoogleraren aan de politiek vragen zich in de zienswijze van de geschiedenis te mengen? In elk dictatoriaal land zou een wetenschapper er alles voor geven om vrijheid van wetenschapsbeoefening te mogen verkrijgen. Maar in Nederland gebeurt het tegenovergestelde: een hoogleraar pleit ervoor dat Nederlandse politici zijn zienswijze overnemen.
We kunnen alleen gissen naar zijn beweegredenen. Maakt hij zich zorgen over het Turkse nationalisme in Nederland? Of heeft hij meegemaakt dat Armeniërs zich gekwetst voelen doordat Turken deze menselijke tragedie bagatelliseren? Wat op zich te begrijpen zou zijn. Of wil hij rechtvaardiging voor de Armeense slachtoffers? Dan weet ik een paar andere genociden die wij moeten erkennen: wat te denken van de grootste misdaad in de moderne geschiedenis, de moord op tien miljoen Congolezen begin deze eeuw door toedoen van koning Leopold II van België?
Het is juist de inmenging van de Turkse staat in de geschiedschrijving geweest waardoor de Turken tot vandaag de dag niet vrij over deze zwarte bladzijde in hun geschiedenis kunnen schrijven en praten. Moet Nederland deze lijn volgen? Natuurlijk niet.
Hier is vrijheid van meningsuiting in het geding en ook het recht op nieuwsgierigheid, net als het recht op nieuwsgaring. Zelfs het recht op twijfel, dat de laatste jaren steeds meer afkalft, loopt gevaar.
Als ik hoogleraar genocidestudies was, wist ik wel waar ik de aandacht van de Nederlandse regering tegenwoordig voor zou willen vragen: onderzoek naar de "waarheid" achter Nederlandse inmenging in Irak. Ik zou van de Amerikaanse regering de erkenning willen horen van honderdduizenden burgers, die als gevolg van een illegale oorlog zijn gedood en nog steeds worden gedood. Want dat is een tragedie die ons nu allen achtervolgt.
Wellicht kunnen met een dergelijk onderzoek lessen worden getrokken waarmee we alsnog de schade kunnen beperken en mensenlevens redden.
Cilay özdemir is publiciste
