Terug naar vorige pagina 
Trouw, 23 februari 2001
Bron: Trouw
Turkije is in een diep zwart gat gevallen
Door Erdal Balci
ANKARA - Eerst slingerde de president de grondwet naar het hoofd van de premier. Daarop pakte de vice-premier de grondwet en gooide die terug in de richting van de president. Toen de premier en zijn ministers de zaal verlieten, stond de president op en liep met gebalde vuist naar de vice-president. Hij bedacht zich en ging zitten. De volgende dag waren alle Turken zo'n dertig procent armer.
Turkije is in crisis. De economie ziet er belabberd uit. De droom van een volledig lidmaatschap van de Europese Unie is aan diggelen. De grootste bondgenoot bij de EU op weg naar het lidmaatschap, Frankrijk, moet Turkije niet meer vanwege de Armeense kwestie. De grootste vriend Amerika is kwaad omdat Turkije zijn betrekkingen met Irak aanhaalde. De goede banden die met Griekenland waren ontstaan na de grote aardbeving in West-Turkije, hebben plaatsgemaakt voor hatelijke uitlatingen over en weer.
De miljardenkredieten van het Internationaal Monetair Fonds hebben tot nu toe weinig uitgehaald. De regering-Ecevit leek tot voor kort vastbesloten om de inflatie, die elk jaar zeventig procent bedroeg, naar beneden te trekken. Met een vaste deviezenkoers en flinke bezuinigingen moest dat wel gaan lukken.
Maar in een land als Turkije blijken de oorzaken voor de verarming en de inflatie veel dieper te liggen. Gisteren liet de regering de controle op de wisselkoersen los, met als gevolg dat de euro en de dollar omhoog schoten. De Turkse lira is nu nog minder waard dan al het geval was. De salarissen en alle andere inkomsten zijn nog waardelozer geworden.
De belabberde toestand is af te lezen van de gezichten op straat. Een restauranthouder: "Deze regering heeft werkelijk alles lamgelegd. De winkeliers in de buurt kwamen vroeger altijd bij mij lunchen. Nu komt er geen hond meer. Ik denk dat ze genoegen nemen met een broodje kaas. Ik hoor van winkeleigenaars dat ze hun zaak sluiten zonder ook maar iets verkocht te hebben. Als het zo doorgaat, moet de helft van de winkeliers zijn tent opdoeken."
Muzikanten worden ontslagen omdat er geen nachtleven meer is. Autohandel komt niet meer voor. Fabrieken kunnen hun schulden niet meer aflossen. De afgelopen twee maanden zijn meer dan 150000 werknemers ontslagen. De economie, die er al slecht aan toe was, bereikte na de ruzie tussen premier Bulent Ecevit en president Ahmet Necdet Sezer een nieuw dieptepunt. De beurs stortte in. Er kwam een run op buitenlandse deviezen. Hierdoor ontstond zo'n groot gebrek aan Turkse lira's, dat banken zich gedwongen zagen spaarders astronomische rentes te geven als zij maar Turks geld op hun rekeningen zetten.
Gisteren gaven sommige banken een rente van maar liefst vijfduizend procent op jaarbasis. Geen bank in de wereld die zoiets kan volhouden. Als het zo doorgaat storten ook de gezonde Turkse banken in. De corruptie is niet meer te becijferen
Crisis
Politicoloog Murat Yetiskin wijt de Turkse crisis aan de politieke en economische problemen, die jarenlang op elkaar gestapeld zijn.
"De Turkse regeringen hebben nooit zin gehad om fundamentele problemen aan te pakken. Populistisch en corrupt als ze waren, leefden ze altijd bij de waan van de dag. Staatsondernemingen zijn ondanks het feit dat ze al decennia met verlies draaien, niet van de hand gedaan. De staatsbanken konden dankzij de steun van de politiek elk jaar opnieuw twintig miljard dollar verlies lijden. Iedereen weet inmiddels dat het geld van deze banken in de zakken van bureaucraten en politici verdwijnt."
"Turkse regeringen zijn altijd koppig geweest. Ze zijn nooit flexibel genoeg geweest om bij westerse landen een kans te maken", zegt Yetiskin. "Turkije kan zich bijvoorbeeld helemaal niet veroorloven om Franse goederen te boycotten vanwege de Franse erkenning dat het Ottomaanse rijk in 1915 genocide heeft gepleegd op de Armeniers. Ook in de kwestie-Cyprus zijn ze arrogant. Volgens officiele cijfers gaat bijna 40 procent van de begroting naar het leger, zonder dat ook maar een regering kritische kanttekeningen zet. En dan denken ze dat ze met een beetje bezuinigen en een vaste deviezenkoers de economie kunnen redden."
De voorzitter van de Kamer van Koophandel in Istanbul verklaarde een maand geleden dat de corruptie in Turkije zulke vormen heeft aangenomen, dat het niet meer met cijfers uit te drukken is. De grote ruzie tussen president Sezer en premier Ecevit draaide dan ook om de corruptie in het land. Voordat Sezer de grondwet naar Ecevit slingerde, zei hij: "Mannen, jullie zitten op een modderveld van corruptie. In je regering zijn ministers die hebben gefraudeerd. Hoewel jullie dat weten, doen jullie er niets aan. Waarom zijn jullie boos dat ik mijn eigen inspectieteam aan het werk zet om de handel en wandel bij de banken te inspecteren? Zijn jullie ergens bang voor?"
Na de ruzie tijdens de vergadering bij de Nationale Veiligheidsraad stak de oude rot Ecevit een sigaret op, hoewel hij was gestopt met roken. Hij pinkte een traantje weg en gaf een persconferentie over de botte behandeling door president Sezer. De markt reageerde daar met paniek op. Het gevolg was dat in twee dagen acht miljard dollar uit de staatskas verdween. Turken speelden namelijk op safe en kochten zoveel mogelijk buitenlands geld.
Hoewel bijna geheel Turkije de afgelopen dagen in pessimisme is gedompeld, ziet columniste Gulay Gokturk de toekomst zonnig in. Ze zegt: "Acht miljard dollar is toch niets als je het afzet tegen de omvang van de fraude in Turkije. Het ziet ernaar uit dat de president werk gaat maken van de corruptie in het land. Het grootste geluk voor Turkije is dat premier Ecevit en zijn mannen toevallig een president hebben gekozen die een schoon verleden heeft. Ze dachten een zacht eitje aan hem te hebben. Ze hebben zich vergist."
