Terug naar vorige pagina 
De Telegraaf, 16 april 2011
Bron: de Telegraaf
Beestachtig gedrag
Door Marco van der Laan
Vermoord, verminkt, afgevoerd, vernederd, vernietigd. De massamoord op en de deportatie van honderdduizenden Armeense christenen uit het Ottomaanse Rijk in 1915 was niets minder dan verschrikkelijk. Hoewel de reeks wreedheden niet wereldwijd is erkend als genocide, is inmiddels wel vast komen te staan dat onder het bewind van de drie pasja's Enver, Talaat en Djemal vreselijke dingen zijn gebeurd, door historici wel aangeduid als de eerste Holocaust, ook al doordat er Duitsers actief bij betrokken zouden zijn geweest. Die Duitse rol vinden we ook, maar summier, terug in Medz Yeghern – Het Grote Kwaad. Een jonge Duitse soldaat legt daarin met zijn fototoestel de wreedheden vast die jegens de Armeniërs werden begaan. Tegelijkertijd stelt een kleine groep Armeniërs zich te weer tegen de Ottomaanse overmacht.
De jonge Italiaanse stripmaker Paolo Cossi, toen nog 27 jaar jong, gebruikte in 2007 die twee gezichtspunten voor zijn stripbewerking van Het Grote Kwaad. Die strip werd in de jaren erna, terecht, in veel landen vertaald en uitgebracht, waaronder nu Nederland.
Het derde incident dat de kwestie voor Cossi symboliseert is de moord op pasja Talaat in Duitsland in 1921 door een Armeense activist en het daarop volgende proces in Duitsland, waarin de dader werd vrijgesproken. In het boek van Cossi voelt dat als gerechtigheid, maar troost biedt het niet.
