Terug naar vorige pagina 

Reformatorisch Dagblad, 23 april 2004
Bron: Reformatorisch Dagblad

"Turkije buiten EU houden is onmenselijk"
Door Kees de Groot

DEN HAAG - Moet Turkije lid worden van de Europese Unie (EU)? Over deze vraag zijn al veel verhitte debatten gevoerd. En nog woedt de discussie voort. "Het zou echt onmenselijk zijn om nu te zeggen: We grendelen het christelijke Europa af voor Turkije."

Hij windt er geen doekjes om. Dr. Sap, universitair hoofddocent staatsrecht en Europees recht aan de Vrije Universiteit, stelde donderdagavond tijdens de Groen van Prinstererlezing van de ChristenUnie dat het "echt onmenselijk" zou zijn om Turkije buiten de Europese deur te houden. Turkije moet bij het "verbond van democratische rechtsstaten" in Europa worden betrokken.

Vooral met het oog op de mensenrechten, licht Sap desgevraagd toe. Er is veel kritiek op Turkije omdat het de mensenrechten niet voldoende respecteert. Maar om dan te zeggen dat het land niet toe is aan het EU-lidmaatschap, zou precies verkeerd zijn. Toetreding tot Europa is namelijk een "unieke kans" om de westerse visie op mens en samenleving, die deels terugvoert op de protestantse ethiek, ingang te doen vinden in Turkije.

Toetreding van Turkije tot de Unie verplicht het land alle Europese wetgeving over te nemen, aldus Sap. Dat is dé mogelijkheid voor de Turkse bevolking om zich te bevrijden van de stamcultuur die zo lang in hun land overheersend is geweest. De Europese rechten en plichten bieden de Turk een ontsnappingsmogelijkheid uit de "omknelling van stamloyaliteit, bloedwraak en familieclan."

Deze argumentatie is "niet de redenering die wij gewend zijn in Europa", reageert ChristenUnie-fractievoorzitter Rouvoet. Het argument voldoet ook niet, vindt hij. "Algerije zou dan ook lid kunnen worden van de EU." Turkije hoort wat Rouvoet betreft "niet vanzelfsprekend" bij de EU, omdat het buiten Europa ligt. Ook historisch en cultureel gezien gaapt een grote kloof tussen de geseculariseerde moslimstaat en het oorspronkelijk christelijke Europa.

Sap weerspreekt dat. Hij wijst erop dat protestanten vroeger zeiden: "Liever Turks dan paaps." Niet zonder reden, want bij de Turken was grotere ruimte voor godsdienstige minderheden zoals Joden en protestanten dan in het Habsburgse rijk, betoogt hij.

De universitair docent voegt een hedendaags argument toe aan zijn pleidooi. "Vanuit een multiculturele samenleving als Nederland zou de uitsluiting van Turkije een negatief signaal zijn richting de moslims hier." Rouvoet is niet van dat argument onder de indruk. "Je zegt toch ook niet: het is een slecht signaal richting hindoes om India uit te sluiten van de EU?" . Turkije de toegang tot Europa weigeren, is gevaarlijk, betoogt Sap. Als Turkije in december de toetredingsonderhandelingen hoopt te kunnen beginnen, maar toch bedrogen uitkomt, "vallen er slachtoffers." Vanaf 1963 heeft het land al uitzicht op toetreding en bereidt het zich daarop voor, schetst Sap. "Als dan steeds wordt gezegd: Jullie hebben het geprobeerd, maar jullie horen er toch niet bij, krijg je heel veel frustratie."

Slachtoffers zijn precies de reden waarom de Federatie Armeense Organisaties Nederland niet van een EU-lidmaatschap van Turkije wil weten. Tenminste, zolang dat land de genocide op zijn Armeense onderdanen niet erkent. Vanaf 1915 zijn meer dan 1,5 miljoen Armeniërs omgebracht in opdracht van de Turkse overheid, door de overheidsdienaren zelf, aldus de federatie. Turkije ontkent de volkenmoord en elke uiting over deze gebeurtenissen is er strafbaar.

De Armeniërs dienden woensdag een petitie in bij de Tweede Kamer. Daarin stellen ze dat de toetreding van Turkije "zonder objectieve beoordeling van het eigen verleden en met name zonder erkenning van de genocide niet geloofwaardig zal zijn voor een waardegemeenschap als de EU." De Nederlandse regering, die in december Turkije het groene licht moet geven om de toetredingsonderhandelingen te starten, moet daarom van het land eisen dat het eerst de genocide expliciet erkent, vindt de federatie.

Die eis gaat het CDA echter te ver. "Dat zou het gesprek met de Turkse regering bemoeilijken", vreest CDA-kamerlid Ferrier. "Technisch gezien kan het ook niet", zei ze woensdag bij de ontvangst van de petitie. De eis valt volgens haar niet onder de zogenoemde Kopenhagen-criteria waaraan Turkije moet voldoen.

De federatie is het daar niet mee eens. "De Turkse opstelling ten aanzien van de Armeense genocide past niet binnen die criteria, met name het vereiste van de democratische rechtsstaat en de rechten van minderheden", stelt ze in haar petitie.

Sap zegt desgevraagd dat ontkenning van de genocide geen doorslaggevend argument kan zijn om Turkije uit te sluiten. "Als dat land probeert koers te zetten richting een rechtsstaat, moet je letten op de positieve dingen", stelt hij. Sap wijst erop dat veel andere EU-lidstaten, waaronder Nederland, vroeger de vreselijkste dingen hebben gedaan, bijvoorbeeld in hun koloniën.

Dat weerhoudt SP'er Van Bommel er niet van te betogen dat de regering er een "groot punt" van moet maken tijdens de onderhandelingen. Turkije moet zijn eigen geschiedenis erkennen, vindt Van Bommel. Bovendien, voert hij aan, nu kan het nog. Zolang je in onderhandeling bent, kun je landen wijzen op hun fouten, aldus het SP-kamerlid. "Na toetreding wordt dat een stuk lastiger."