Terug naar vorige pagina 

NRC Handelsblad, 27 september 2006
Bron: NRC Handelsblad

Europa schrapt "Armenië-eis" Turkije
Door onze correspondent Mark Kranenburg

Straatsburg, 27 sept. Het Europees Parlement lijkt geschrokken van de stevige taal die het eerder over Turkije heeft gebezigd. Gisteren en vandaag sloeg het opeens een veel welwillender toon aan. Het Europees Parlement heeft vanmiddag met grote meerderheid (429 tegen 71, bij 125 onthoudingen) Turkije opgeroepen serieus werk te maken van de beloofde hervormingen.De ferme boodschap die het Parlement twee weken geleden nog voor de Turken in petto had, leek gisteren ontkracht te worden doordat de europarlementariërs hopeloos verdeeld waren over de gevoelige "Armeense kwestie". Moet geëist worden dat Turkije – wil het land lid worden van de Europese Unie – de genocide op de Armeniërs rond de vorige eeuwwisseling erkent?

Nee, zeiden de gematigden, die vreesden dat dit alleen maar olie op het vuur zou zijn voor de toch al getroebleerde verhoudingen tussen. Ja, zeiden de diehards die vinden dat Turkije niet hard genoeg aangepakt kan worden. Het was weer de afweging tussen de wortel of de stok die centraal stond tijdens het gisteren in Straatsburg begonnen debat over de wijze waarop Turkije zich voorbereidt op het EU-lidmaatschap. Het parlement leek geschrokken van de stevige taal die het zelf eerder had gebruikt Twee weken geleden schaarde de commissie Buitenlandse Zaken van het parlement zich met 54 tegen 6 stemmen achter een zeer kritisch rapport van de Nederlandse CDA-europarlementariër Camiel Eurlings. Daarin stond dat het hervormingsproces in Turkije het afgelopen jaar is vertraagd. Eurlings signaleerde op tal van terreinen "aanhoudende tekortkomingen" dan wel "ontoereikende vooruitgang".

De reactie uit de Turkse hoofdstad Ankara liet niet lang op zich wachten. Gedeelten van het rapport waren niet realistisch en deden afbreuk aan de geloofwaardigheid van het Europees Parlement. De Turken begonnen een intensieve lobby in de wetenschap dat het voltallige parlement zich deze week over het rapport zou uitspreken. De lobby heeft gewerkt, want opeens was er gisteren tijdens het plenaire debat in Straatsburg een veel welwillender toon ten aanzien van Turkije te bespeuren. "Onze kritiek moet opbouwend zijn en de modernisering niet blokkeren", zei de Britse liberale europarlementariër Andrew Duff.

In zijn fractie zitten onder andere de VVD en D66. Volgens de Nederlandse woordvoerder Jan Marinus Wiersma van de Europese socialisten, waar de PvdA toe behoort, had het Eurlings-rapport "de foute toon, op het foute moment en stimuleerde het de foute reactie". De Groenen (onder andere GroenLinks) hadden soortgelijke kritiek en dreigden zich te onthouden van stemming.

Het grootste struikelblok vormde de twee weken geleden op het laatste moment toegevoegde passage in het rapport Eurlings waarin Turkije wordt opgeroepen de Armeense genocide uit 1915 te erkennen. Een dergelijke erkenning wordt "een voorwaarde voor toetreding tot de Europese Unie" genoemd. Maar volgens Turkije is er aan het einde van het Ottomaanse Rijk nooit sprake geweest van volkerenmoord. De kwestie ligt zeer gevoelig in de Turkse samenleving. Ankara riep de parlementariërs op het rapport aan te passen.

In de oorspronkelijke tekst van het rapport van Eurlings werd erkenning van de Armeense genocide nadrukkelijk niet als voorwaarde vooraf aan Turkije bestempeld, maar stond dat het "onontbeerlijk" is dat "een land dat op weg is naar het lidmaatschap zijn geschiedenis verwerkt en onder ogen ziet". Het Parlement besloot vanmiddag met 311 tegen 292 stemmen de veelbesproken eis aan Turkije weer uit de tekst te halen.

Een ander gevoelig punt is hoe Turkije moet worden aangespoord de betrekkingen met Cyprus te normaliseren. De Turken zouden hun zeehavens en vliegvelden voor het eind van dit jaar moeten openstellen voor schepen en vliegtuigen uit Turkije. De EU zou dit dan kunnen opvatten als een begin van erkenning van Cyprus. In het rapport van Eurlings wordt Turkije aan deze eis herinnerd. Maar volgens de socialisten en Groenen moet er ook oog zijn voor de kritiek van de Turken dat de Europese Unie tot nu toe zijn verplichtingen aan het Turkse deel van Cyprus niet is nagekomen.

Of het wegvijlen van de scherpste kantjes de verhouding tussen de EU en Turkije zal verbeteren is de vraag. Tekenend daarvoor was de bijdrage van eurocommissaris Olli Rehn die eerstverantwoordelijke is voor de onderhandelingen over het EU-lidmaatschap. Hij was het "beu" om tegenover Turkije steeds in herhalingen te moeten vallen als het gaat om noodzakelijke hervormingen.