Terug naar vorige pagina 
Leeuwarder Courant, 26 oktober 1989
Bron: Digitaal Archief Noord-Nederland
Moord op Armeniërs molensteen om Turkse nek
Van onze correspondent Frans van Hasselt
ISTANBOEL - Midden in Ankara moet een gedenkteken worden geplaatst voor "de vermoorde indiaan", aldus het Turkse dagblad Tercuman. Istemihan Talay, afgevaardigde van de Sociaaldemocratische Partij heeft in het parlement voorgesteld de 5de juli in Turkije uit te roepen tot "herdenkingsdag voor de Amerikaanse indiaan" Een historicus corrigeerde: liever de 18de juli, want op die datum werd in 1838 in het Amerikaanse Congres een wet aangenomen waarmee de deportaties van indianen werden gelegaliseerd.
Het zijn allemaal reacties op een resolutie die bij de Amerikaanse Senaat is ingediend door Robert Dole, de leider van de republikeinse minderheid, waarin de 24ste april wordt uitgeroepen tot herdenkingsdag van de moord op anderhalf miljoen Armeniërs, in 1915 in Oost-Turkije gepleegd. Dole's resolutie heeft het comité van juridische zaken inmiddels al gepasseerd. De bedoeling is dat volgend jaar de 75ste herdenking van de massamoord op de Armeniërs in heel Amerika en daarbuiten grootscheeps wordt "gevierd".
Elke paar jaar komt in Washington een dergelijk initiatief op gang, maar de uitvoerende macht weet er altijd een stokje voor te steken. De laatste twee maal heeft president Reagan zijn volle gewicht in de schaal gelegd om te voorkomen dat de Turks-Amerikaanse betrekkingen onherstelbare schade zou worden toegebracht.
Turkije heeft inmiddels strafmaatregelen ingesteld tegen de VS wegens de motie van Dole. Een woordvoerder van het ministerie van buitenlandse zaken in Ankara zei dat de "tijdelijke sancties" vorige week woensdag al in werking zijn getreden, maar over de aard daarvan wilde hij noch de Amerikaanse ambassade in Ankara verdere mededelingen doen. De Turkse pers meldt dat de activiteiten van de Amerikaanse strijdkrachten in de NAVO-lidstaat aan banden worden gelegd.
De woede en het onbehagen in Turkije zijn nog groter dan voorheen, omdat het voorstel deze keer afkomstig is van Republikeinse, regeringsgezinde zijde en omdat van president Bush bekend is dat hij meermalen malen openlijk heeft bevestigd hoezeer de Armeniërs in hun recht staan als ze van "genocide" spreken.
Losse schroeven
De ongerustheid in Turkije neemt nog toe doordat ongeveer tegelijkertijd ook uit het oosten dreigende meldingen binnenkomen. Het parlement van de Sovjet-republiek Armenië heeft een motie aangenomen waarin de grenzen met Turkije op losse schroeven worden gesteld, omdat het Armeense volk bij de vaststelling ervan in 1921 niet is gekend. Radio Jerevan komt met vurige betuigingen dat "Armenië niet volledig is zonder de Ararat", de berg die het symbool van Armenië is, maar in het huidige Turkije ligt.
Zou de motie in het Amerikaanse Congres worden aangenomen, zo schrijft de Turkse pers, dan ligt het daaropvolgende scenario al vast: eerst zal een spijtbetuiging worden geëist, daarna schadevergoeding en vervolgens land. Iets waarbij de Armeense Sovjet-republiek, toch al in een overmoedige stemming, zich van harte zal aansluiten.
Vandaar dat alle krachten worden gemobiliseerd om het Congres tot andere gedachten te brengen, inclusief – nogal verrassend – de "joodse lobby". Via kopstukken uit de Joodse gemeenschap in Istanboel en de vereninging van uit Turkije afkomstige joden in Israël, Merit genaamd, wordt de joodse lobby in het Congres bewerkt. De nieuwe Amerikaanse ambassadeur in Ankara, Morton Abramovitsch is behalve jood ook een verklaard tegenstander van de term "genocide" voor wat er in 1915 is gebeurd.
Om dat historisch eindoordeel gaat het ook bij de uitvoerige zendingen Ottomaans archiefmateriaal die Washington uit Ankara hebben bereikt, waaruit moet blijken dat "in 1915 de Armeniërs zijn begonnen" met moorden op de Turken. Aan laatstgenoemde zijde zouden veel meer slachtoffers zijn gevallen in die oorlogsjaren en het aantal van anderhalf miljoen voor de Armeniërs moet in ieder geval sterk overdreven zijn, aldus Turkse en enkele Amerikaanse historici.
