Terug naar vorige pagina 

Leeuwarder Courant, 16 augustus 1982
Bron: Digitaal Archief Noord-Nederland

Historische wraak
Redactie buitenland

Van de hel in Beiroet loopt een spoor terug naar Auschwitz, naar de Jodenmoord onder Hitler. In datzelfde Beiroet komt nog een historische lijn uit, die terug te voeren is op een andere volkerenmoord in deze eeuw: het ombrengen van anderhalf miljoen Armeniërs door de Turken in 1915-'16. In de Libanese hoofdstad was namelijk het centrum gevestigd van de Armeense beweging, die ook met terroristische middelen strijdt voor de "bevrijding van Armenië". De bittere ironie der historie wil dat Israël, de staat der Joden, nu in Libanon Turkije helpt bij de bestrijding van Armeniërs, die vechten voor een eigen staat, een nationaal tehuis zoals de Joden in 1948 hebben weten te verkrijgen.

De wortels van de strijd tussen de Turken en Armenen gaan diep in de geschiedenis terug en samen met het feit, dat de Armenen van oudsher Christenen zijn geweest en gebleven, terwijl Turkije tot de Islam is overgegaan. De Armeniërs hebben altijd gewoond in het grensgebied tussen het huidige Turkije en de Sowjet-Unie, waar zij van 1918 tot '21 een zelfstandige staat hebben gehad. Hun lijdensgeschiedenis is begonnen in de vorige eeuw, toen het Ottomaanse rijk uiteen begon te vallen. Alleen al in de jaren 1894-96 brachten Turkse soldaten een 300.000 Armeniërs om.

In 1914 raakte het Armeense volk bekneld tussen de legers van Turkije, die in de Eerste Wereldoorlog aan Duitse zijde streden en van Rusland, dat met Frankrijk en Engeland was verbonden. De Turkse regering houdt vol, dat er destijds geen sprake is geweest van een massamoord op de Armeniërs. Er zouden wel velen gedeporteerd zijn, of terechtgesteld wegens hulp aan de Russen, of moord op Turken. Het resultaat was echter, dat er minstens anderhalf miljoen Armeniërs werden afgeslacht in 1915 en 1916, terwijl de beschaafde wereld werkeloos toekeek.

Er leven nu nog 60.000 Armeniërs in Turkije, van wie 40.000 in Istanboel. Aan Turkije grenst een Sowjet-republiek Armenië, waar ongeveer drie miljoen nazaten van het oude volk leven. Verder wonen er twee miljoen Armeniërs, evenals de Joden, over de hele wereld verspreid, met grote concentraties in de VS, Frankrijk (vooral Parijs) en het Nabije Oosten. Zij zijn met name actief in de handel. Bekende Armeniërs van de jongste tijd waren de Amerikaanse oliekoning Goelbenkian en de Sowjet-president Mikojan.

In 1973 is een "Geheim Leger voor de Bevrijding van Armenië", de Asala, begonnen met het plegen van aanslagen op Turkse diplomaten en gebouwen, over de hele wereld. Deze terreur is bedoeld als wraak op de moord van 1915-'16, waarvoor genoegdoening van de Turkse regering wordt geëist. Verder streeft de Asala naar de stichting van een zelfstandige Armeense staat. Er zijn tot dusver 22 Turkse diplomaten vermoord bij meer dan zestig acties. Vorige maand is een aanslag op de Turkse consul-generaal in Rotterdam mislukt. Een bloedige climax vormde vorige maand een actie op het vliegveld van Ankara waarbij negen doden vielen en 72 gewonden.

Naast Parijs was Beiroet tot de Israëlische inval in Libanon het voornaamste centrum van de Asala. De leider van het geheime Armeense bevrijdingsleger, Hagop Hagopian, is bij een Israëlisch bombardement op Beiroet omgekomen. De Israeli's hebben de Turkse autoriteiten in kennis gesteld van de namen van 26 Armeense terroristen, die zij in Libanon temidden van PLO-ers hebben gearresteerd. Vermoed wordt, dat het geheime Armeense leger behalve met de PLO ook contacten onderhoudt met de ETA in Baskenland, de IRA in Ierland en het Corsicaans "bevrijdingsfront".

Er is reden om aan te nemen, dat de Armeense acties in Turkije zullen leiden tot verharding van het militaire regime. De Turkse regering denkt er niet aan, de Armenen zelfbestuur toe te staan; de Koerden zouden meteen met soortgelijke eisen komen. De miljoenen Armeniërs zullen in de Sowjet-Unie, Turkije en in de verstrooiing over de wereld moeten blijven leven, vervuld van heimwee naar hun vaderland en van gevoelens van rouw en wraak over de tragedie van 1915-'16. Jonge Armeniërs in de diaspora zullen deel blijven uitmaken van de terroristische internationale, waaronder ook het volk der Joden lijdt. Zo loopt de geschiedenis en leidt 68 jaar na de Armenenmoord en 38 jaar na de Jodenmoord tot een duister samenspel tussen Israël en Turkije.