Terug naar vorige pagina 

Het Financieele Dagblad, 24 juni 2004
Bron: het Financieele Dagblad

"Erkenning van genocide helpt Turkije verder"
Van onze redacteur

Nederland heeft Turkije met het oog op een EU-lidmaatschap hoog op de agenda. Volgens Turkije-expert Hilmar Kaiser vergroot openheid over het verleden de kansen.

AMSTERDAM - Onder het Nederlandse voorzitterschap beslist de Europese Unie in december of kandidaatlid Turkije een datum krijgt waarop onderhandelingen kunnen beginnen over toetreding. Politiek ligt de kwestie gevoelig onder meer omdat Turkije een moslimstaat is, zo was onlangs te lezen in een rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. Ook valt op dat politici het debat over de nog altijd verzwegen Turkse genocide van 1915 op 1,5 miljoen Armeniërs angstvallig vermijden. Ten onrechte, vindt Hilmar Kaiser, die promoveerde aan de Europese universiteit in Florence na bestudering van Turkse archieven over deze kwestie. Kaiser mag van de autoriteiten in Turkije geen archiefonderzoek meer doen. Toch is de Turkije-expert juist nu optimistisch. Onlangs deed hij in Amsterdam verslag van zijn onderzoek.

Hoe schat u de kansen in op erkenning van de genocide?
"Ankara heeft, om de EU tegemoet te komen, al serieus werk gemaakt met het Koerdenprobleem en de kwestie-Cyprus. Oordeel je naar de capaciteiten van Erdogan en Gül, de huidige bewindslieden, dan verwacht ik dat de regering zeer genereuze oplossingen zal aandragen voor de Armeense kwestie. Ik denk wel dat zij nog wat tijd nodig hebben, omdat ze anders in de ogen van de militairen te veel overhoop halen. Het moet wel gebeuren voordat Turkije EU-lid wordt. Ik heb goede hoop dat dit ook gebeurt."

Waar baseert u die hoop op?
"Dit is de eerste regering die in feite breekt met de kemalisten, de aanhangers van Kemal Atatürk, stichter van het moderne Turkije, die de scheiding van kerk en staat radicaal doorvoerde. Afgezien van de oppositie, hebben de huidige politici niets te maken met mensen die de genocide op hun geweten hebben. Erdogan en Gül zijn gewone moslims. Hun achterban komt voort uit mensen die destijds met gevaar voor eigen leven Armeniërs hebben gered. Deze regering heeft, voor zover ik weet, geen banden met de maffia, de militaire elite, de geheime dienst en de media-industrie."

U doelt nu op het auto-ongeluk in Susurluk in 1996.
"Ja. Daar waren een hoge politieofficier, een parlementariër, een maffiabaas en een schoonheidsdiva bij betrokken. Toen werd duidelijk hoe verweven het Turkse establishment is met criminele bendes. Deze regering heeft daar niets mee van doen en wortelt sterk in een democratische traditie. Ik denk dus niet dat er nog redenen zijn om Turkije op termijn buiten de EU te houden, vooral als Erdogan de genocide erkent. Want een andere regering zie ik dat niet snel doen. Bovendien zal het Turkije enorm helpen."

In welk opzicht?
"Erdogan is in staat de deur open te duwen naar een totaal nieuwe toekomst voor Turkije en ook voor het Kaukasus-gebied. Hij zal dat niet doen om primair de EU te behagen, maar uit eigen belang. Want ik zie op termijn voor Turkije een leidende rol weggelegd in de hele regio. Ik acht Erdogan daartoe in staat. Met de erkenning van de Armeense genocide verschaft Turkije zich ook de legitimiteit om uit te groeien tot een echte regionale grootmacht. Erkenning is in het Turkse belang. Je lost problemen niet op door ze te verdoezelen of te ontkennen."

Wat houdt Turkije dan tegen?
"Niet Erdogan, want die pleit juist voor vernieuwing en emancipatie. De tegenstanders vind je nog in alle delen van het staatsapparaat en in de huidige oppositiepartij CHP. Die partij schildert Erdogans partij AKP af als moslimfundamentalisten en probeert de hervormingen te frustreren. CHP vertegenwoordigt de traditie van de genocideplegers, de Jong-Turken, die ruim tachtig jaar de macht hadden en tot in 1950 in de regering zaten en de banken bezaten. Hun ideeën zijn ook wijdverspreid onder Turken in Europa. Ze spelen nog altijd hetzelfde spel, maar boeten nu aan invloed in."

Dat klinkt als een revolutie.
"Dat is het ook. In Turkije gebeurt er op dit moment erg veel en dat is een delicaat proces. AKP vindt haar basis onder de gewone bevolking in Oost-Turkije. Het is frappant dat juist deze moslimregering de Koerdische mensenrechtenactiviste Leyla Zana vrijlaat. Een kemalistische regering zou dat nooit doen."

New York Life trof onlangs een miljoenenschikking met Armeense nabestaanden wegens niet uitbetaalde polissen.
"De kwestie kun je vergelijken met de joodse tegoeden. Er zijn meer financiële instellingen met genocidegelden, zowel in het buitenland als in Turkije zelf. Met de Armeense eigendommen zijn destijds staatsondernemingen opgericht die nog steeds bestaan. De Turkse regering moet het initiatief nemen om die beerput te openen. Transparantie bij bedrijven is in dit opzicht een voorwaarde voor economische en democratische ontwikkeling in die regio. Je moet deze kwestie niet zien in termen van wat het kost, maar in termen van nieuwe kansen. Dat zal Turkije ook aantrekkelijker maken voor buitenlandse investeerders."

Ook in het Westen wordt soms de term "genocide" inzake Armeniërs vermeden. Hoe ziet u dat?
"Dat is politiek ingegeven. Het was de eerste moderne genocide, compleet met draaiboeken en medische experimenten. En ook over het getal van 1,5 miljoen kan geen twijfel bestaan. Ik bespaar je de details."