Terug naar vorige pagina 
Algemeen Dagblad, 26 januari 2001
Bron: Algemeen Dagblad
Britse elite herdenkt volkenmoorden; slachtoffers hebben twijfels over eerbetoon
Door onze correspondent Pieter Klein
Londen - Premier Blair en prins Charles, Bob Geldof en Emma Thompson. Aan beroemdheden geen gebrek, morgen op de eerste Holocaust Herdenkingsdag. Omringd door overlevenden en schoolkinderen herdenken zij de slachtoffers van volkenmoord overal ter wereld. De dag blijft echter omstreden, ondanks steun van vakbonden, de Anne Frank Stichting, homo- en zigeunerorganisaties en het Israelische holocaustmuseum Yad Vashem.
Joden in Engeland zijn bang dat de herdenking onverschilligheid in de hand werkt. De Armeniers moeten het doen met een schamele vermelding door de staatsomroep BBC, die vooral niet moet worden opgevat als een officiele Britse erkenning dat aan het begin van de vorige eeuw anderhalf miljoen Armeniers planmatig werden uitgeroeid in Turkije.
Rabbijn Jonathan Romain van de synagoge in Maidenhead verwacht weinig van de manifestatie, die gelijktijdig in onder meer Duitsland, Zweden en Italie wordt georganiseerd. "Ik ben bang dat het net zoiets wordt als een gedenkteken voor Diana. Het eerste jaar een succes, het tweede jaar neemt de belangstelling af en na het derde jaar hoor je er niets meer van."
Zelfs de naamgeving van de herdenking zorgde voor een verhit debat. Op instigatie van de Zweedse premier Goran Persson werd in 1998 een internationale werkgroep in het leven geroepen, die onderzocht hoe de holocaust in de nieuwe eeuw het best kan worden herdacht. In Engeland leidde dat tot het voorstel voor een jaarlijkse Internationale Genocide Dag. Daar kwam de regering op terug, uit vrees dat de jodenvervolging zou ondersneeuwen.
Vandaar de naam: Holocaust Memorial Day, op 27 februari, de dag waarop het Russische Rode Leger in 1945 het concentratiekamp Auschwitz-Birkenau bevrijdde. Ook de datum is omstreden. Critici wijzen erop dat de bevrijding door de Russen het begin was van de communistische overheersing van Oost-Europa. 15 April, de dag waarop Britse eenheden Belsen bereikten, zou volgens sommige historici een passender datum zijn.
Voor premier Blair was belangrijker dat er hoe dan ook een jaarlijkse dag zou komen waarop Britten het kwaad in de wereld kunnen overdenken. "Tegelijk met het eren van slachtoffers vieren we zo onze culturele verscheidenheid en bouwen we aan een nieuw patriottisme, waarin een ieder zich thuis voelt."
Binnenlandse Zaken koppelde de herdenkingsdag nadrukkelijk aan het politiek program van New Labour, namelijk het propageren van een tolerante en anti-racistische samenleving. Gemakshalve besloot het ministerie dat vooral de genocides in en na de Tweede Wereldoorlog (Rwanda, Kosovo, Cambodja) zouden worden belicht.
De uitroeiing van christelijke Armeniers in het Ottomaanse rijk werd over het hoofd gezien. Dat leidde tot een protest van de 20.000 Britse nakomelingen in de Armeense diaspora. Zij meenden dat Londen zwichtte voor politieke druk van NAVO-bondgenoot Turkije, waarvandaan Britten en Amerikanen nog steeds het luchtruim boven Irak in de gaten houden.
Aanvankelijk werden de Armeense belangengroepen van het kastje naar de muur gestuurd. De BBC zei dat het er ook niets aan kon doen, omdat het ministerie van Binnenlandse Zaken nu eenmaal de regie voert over de herdenkingsdag en de tv-uitzending. Na bijval voor de Armeense eisen werd besloten dat tijdens de uitzending "de vergeten holocaust" expliciet zal worden genoemd.
Turkije heeft woedend gereageerd op die aankondiging. Het land ontkent hardnekkig dat in de nadagen van het Ottomaanse rijk (1915-1916) 1,5 miljoen Armeniers werden vermoord. Het zouden er slechts enkele tienduizenden zijn en van systematische uitroeiing was volgens Turkije al helemaal geen sprake. Turkije ligt al overhoop met Frankrijk, waar het parlement onlangs het lot van Armeniers formeel omschreef als genocide.
De legendarische Winston Churchill aarzelde niet de vervolging van Armeniers een holocaust te noemen, waarvoor daders zouden moeten worden berecht. Hij zou zich in zijn graf omdraaien, als hij zou weten dat de geschiedenis Hitler een heel klein beetje gelijk geeft. Aan de vooravond van de invasie van Polen zei de nazi-dictator opgewekt tegen zijn generaals: "Wie heeft het nog over de vernietiging van de Armeniers?"
