Armenische gruwelen – het vermoorden van een volk
 
Het rapport Armenische gruwelen – het vermoorden van een volk is de Nederlandse vertaling van het Britse rapport Armenian Atrocities – The Murder of a Nation, dat aan het einde van 1915 is uitgegeven in Groot-Brittannië terwijl de genocide op Armeniërs nog in volle gang was. Het is in opdracht van de Britse overheid samengesteld door de later befaamd geworden historicus Arnold J. Toynbee, die tijdens de Eerste Wereldoorlog actief was voor het oorlogspropagandabureau Wellington House.

Het rapport begint met het verslag van een toespraak die burggraaf James Bryce begin oktober 1915 in het Hogerhuis had gehouden. Bryce was van 1907 tot 1913 ambassadeur in de Verenigde Staten geweest en had daar veel goede contacten met Amerikaanse politici overgehouden. Zowel de toespraak van Bryce in het Hogerhuis als het rapport Armenian Atrocities – The Murder of a Nation zijn ontleend aan een Amerikaans rapport1 dat door het American Committee on Armenian Atrocities, een hulporganisatie die mede was opgericht door de Amerikaanse ambassadeur in het Ottomaanse Rijk Henry Morgenthau,2 een paar dagen voor Bryce's toespraak in het Hogerhuis was gepubliceerd.

Het voorwoord van Bryce eindigt met de herkomst van de verschillende ooggetuigenissen: “Daar zijn de verhalen van zendelingen – Duitschers zoowel als Zwitsers, Amerikanen en andere burgers van neutrale landen. Daar zijn rapporten van Consuls ter plaatse, met inbegrip alweder van de vertegenwoordigers van het Duitsche Rijk. Daar zijn tal van particuliere brieven, en brieven, openbaar gemaakt in de gealliëerde en de neutrale pers, die verslag geven van de verklaringen van ooggetuigen omtrent hetgeen zij gezien hebben. En daar zijn de reeksen van persoonlijke onder eede afgelegde verklaringen, die reeds gepubliceerd zijn door een Comité van notabele burgers der Vereenigde Staten.”

De Nederlandse vertaling is aangevuld met een extra ooggetuigeverslag. Het rapport vermeld geen datum van publicatie, maar het is aannemelijk dat het begin 1916 in Nederland verspreid is.

Inhoud
Titelpagina, inhoudsopgave en Verklaring van Lord Bryce 
1 – Armenië vóór de moorden 
2 – Het plan der moorden 
3 – Op weg naar den dood 
4 – Het einde van den tocht 
5 – Ongegronde verontschuldigingen 
6 – Onbewimpelde moord 
7 – De tol aan den dood betaald 
8 – De houding van Duitschland 
Aanhangsel 

Gerelateerde krantenartikelen
Van Engelsche zijde – Nieuwe Rotterdamsche Courant, 7 oktober 1915
De verontwaardiging over de moorden in Armenië – De Telegraaf, 8 oktober 1915
De Armenische gruwelen – De Telegraaf, 12 oktober 1915
Duitschland en de Armenische gruwelen – De Telegraaf, 7 oktober 1916

 

1 · Aan dit rapport van het American Committee on Armenian Atrocities heeft de New York Times op 4 oktober 1915 het paginagrote artikel Tell Of Horrors Done In Armenia gewijd, zie http://agindepers.nl/div/NYT-4-10-1915.html. Dit artikel was de directe aanleiding voor de toespraak van burggraaf James Bryce in het Britse Hogerhuis.
2 · Het American Committee on Armenian Atrocities is de directe voorloper van het American Committee for Armenian and Assyrian Relief (ACASR) en het latere American Committee for Relief in the Near East. De organisatie bestaat nog steeds en heet tegenwoordig Near East Foundation, zie http://www.neareast.org/who-we-are/. De organisatie heeft uiteindelijk ongeveer een miljoen mensen het leven gered die de genocide overleefd hadden en ontheemd waren geraakt.

Colofon